Zona Hastalığı Nedir?
Zona (Herpes Zoster), çocukluk döneminde suçiçeğine neden olan Varicella Zoster virüsünün yıllar sonra yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan viral bir hastalıktır. Genellikle vücudun tek tarafında ağrılı, içi sıvı dolu kabarcıklarla kendini gösterir.
Zona özellikle 50 yaşından sonra ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha sık görülür. Hastalığın en önemli komplikasyonlarından biri, döküntüler iyileştikten sonra aylarca, hatta yıllarca devam edebilen şiddetli sinir ağrısıdır (postherpetik nevralji). Göz çevresini etkileyen zona ise görme kaybı gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir.
Zona Aşısı Kimlere Önerilir?
Güncel uluslararası önerilere göre rekombinant zona aşısı (Shingrix):
- 50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinlere,
- Bağışıklık sistemi hastalık veya tedavi nedeniyle zayıflamış 19 yaş ve üzerindeki yetişkinlere önerilmektedir.
Daha önce zona geçirmiş veya eski tip zona aşısı yaptırmış kişiler de rekombinant zona aşısından yararlanabilir.
Zona Aşısı Ne Kadar Koruyucudur?
Shingrix, canlı virüs içermeyen rekombinant bir aşıdır. Klinik çalışmalarda bağışıklık sistemi sağlıklı 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde zona gelişimini önlemede %90’ın üzerinde etkinlik göstermiştir.
Aşı, zona gelişme riskini ve postherpetik nevralji gibi ciddi komplikasyonları önemli ölçüde azaltır.
Zona Aşısı Kaç Doz Yapılır?
Aşı toplam iki doz şeklinde uygulanır. Genellikle dozlar arasında 2–6 ay bırakılır. Bağışıklığı baskılanmış bazı hastalarda hekim değerlendirmesiyle bu süre 1–2 aya indirilebilir.
En sık görülen yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı ve kısa süreli ateştir. Bu etkiler genellikle birkaç gün içinde düzelir.
Daha Önce Zona Geçirenler Aşı Olmalı mı?
Evet. Zona hastalığı tekrar edebildiği için daha önce zona geçirmiş olmak kalıcı koruma sağlamaz. Ancak aktif zona atağı sırasında aşı yapılmaz; aşılama zamanı hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Sonuç
Zona yalnızca ağrılı bir deri hastalığı değildir; özellikle ileri yaşlarda yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen, uzun süreli sinir ağrısı ve diğer komplikasyonlara yol açabilen bir enfeksiyondur.
Zona aşısı, hastalığı ve komplikasyonlarını önlemede etkili bir koruyucu sağlık uygulamasıdır. Özellikle 50 yaş üzerindeki bireylerin ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerin aşılanma durumlarını hekimleriyle değerlendirmeleri önerilir.
Not: Aşı önerileri uluslararası kılavuzlara dayanmaktadır. Türkiye’deki ruhsat, erişim ve uygulama koşulları ile kişisel sağlık durumunuz ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Shingles Vaccination Recommendations.
- CDC. Clinical Overview of Shingles (Herpes Zoster).
- Cunningham AL, et al. Efficacy of the Herpes Zoster Subunit Vaccine in Adults 70 Years of Age or Older. New England Journal of Medicine. 2016;375:1019–1032.
- Lal H, et al. Efficacy of an Adjuvanted Herpes Zoster Subunit Vaccine in Older Adults. New England Journal of Medicine. 2015;372:2087–2096.
Prof. Dr. Elif Aksoy
Kulak Burun Boğaz Uzmanı – Ses ve Yutma
